Türkiye’nin son 28 yıldaki en büyük doğrudan otomotiv yatırımı olmaya aday BYD Manisa projesinde bazı sorunlar yaşanıyor. Çinli devin rotayı Macaristan’a kırmasının üzerine Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı; "Yatırım yoksa, muafiyetler faiziyle geri alınır" açıklamasında bulundu.
Türkiye otomotiv sanayisi, uzun yıllardan sonra küresel bir ana üretici (OEM) yatırımına geçtiğimiz dönemde BYD ile attığı imzalarla kavuşmuştu. Manisa’da kurulması planlanan ve yıllık 150 bin araç üretim kapasitesine sahip olacağı duyurulan bu tesis, Türkiye’yi Avrupa’nın elektrikli araç üssü yapma vizyonunun en önemli yapı taşıydı. Ancak küresel ticaret savaşları, Avrupa Birliği’nin Çinli üreticilere yönelik gümrük tarifeleri ve BYD'nin iç stratejileri, bu büyük projeyi birden belirsizliğe sürüklemiş oldu.
Geçtiğimiz günlerde BYD Başkan Yardımcısı Stella Li, şirketin Avrupa’daki mutlak önceliğinin Macaristan’daki fabrika olduğunu açıkladı. Bunun üzerine Ankara’dan gelen açıklama sürecin arka planında yasal ve finansal yaptırım mekanizmasının olduğunu gösteriyor.
Teşvikler Çoktan Askıya Alındı
BYD’nin Türkiye planlarını askıya alıp almadığı tartışılırken, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı kaynaklarından gelen bilgiler devletin bu duruma sene başında müdahale ettiğini aktardı. Edinilen bilgilere göre BYD, yatırım takviminde taahhüt ettiği ilerleme süreçlerini zamanında gerçekleştiremedi. Bunun sonucunda ise Bakanlık, 2026 yılının başında şirkete sağlanan özel teşvik süreçlerini resmi olarak dondurdu.
Bu kararın sonrası ise piyasa birden durdu. Çinli üreticinin yıl başından bu yana Türkiye pazarına yönelik yeni araç stok girişlerini bıçak gibi kesmesi, askıya alma kararının piyasaya yansıyan bir ürünü olmuştu.
"Cayma Bedeli Milyarlarca Lirayı Bulabilir"
Bakanlık yetkililerinin yaptığı son açıklama, Ankara, "Teşviklerin askıya alınması köprülerin atıldığı anlamına gelmez, anlaşma hâlâ masada" diyerek kapıyı açık bırakarak kuralların esnetilmeyeceğini vurguladı.
Mevcut yasal mevzuata göre; yabancı yatırımcılar kendilerine sağlanan arazi tahsisi, vergi indirimi ve gümrük vergisi muafiyeti gibi teşvik paketlerini ancak ve ancak taahhüt ettikleri yatırımı tamamladıkları sürece koruyabiliyorlar. BYD'nin Manisa projesinden tamamen vazgeçmesi ya da süreci resmi olarak iptal etmesi durumunda, bugüne kadar devlet kanalıyla elde ettiği tüm mali avantajları, sunduğu teminatlar kapsamında yasal faiziyle birlikte devlete geri ödemesi gerekecek.
Küresel Stratejik Çatışmalar
Peki BYD neden Türkiye pazarında frene bastı? Cevap, şirketin yönetiminin yaptığı açıklamalarda gizli. Reuters’a konuşan Stella Li’nin "Bir numaralı odağımız Macaristan" açıklaması, BYD'nin Avrupa Birliği sınırları içerisindeki varlığını sağlama alma telaşından ötürü gözüküyor.
AB'nin Çin menşeli araçlara uyguladığı ek vergilerden kaçmak isteyen şirket, birlik üyesi olan Macaristan’daki fabrikaya tüm bütçe ve lojistik önceliğini vermiş durumda görünüyor. Türkiye ise bu durumda ikinci plana itilmiş oldu.
Şuan gözler Pekin'de, ilerleyen günlerde ne gibi anlaşmalar yapılacak göreceğiz.