Ani küçük ya da artçı sarsılmaların sık sık yaşandığı ülkemizde, sarsıntıdan saniyeler önce uyarı almak artık hayati önem taşıyor. Birçok kişinin faydasını gördüğü, depremi saniyeler öncesinden haber veren bu bildirimleri siz de mutlaka duymuşsunuzdur. Deprem sırasında saniyeler büyük öneme sahiptir, her şey o saniyeler içerisinde olup biter.
Günümüzde akıllı telefonlar, içlerindeki hassas ivmeölçerler (akselerometre) sayesinde küresel birer sismograf ağı gibi çalışarak deprem anını size bildirebiliyor. Telefonunuzda bu ayarı açamadıysanız eğer Android ve iPhone cihazlarda deprem erken uyarı sistemlerinin nasıl çalıştığını, hangi sistemin saniyeler öncesinden alarm verdiğini ve yapmanız gereken kritik ayarları bu yazıda bulabilirsiniz.
Deprem Uyarı Sistemi Nasıl Çalışıyor?
En büyük yanılgılardan birisi bildirimlerin depremi tahmin ettiği yönündeki yanılgıdır. Deprem erken uyarı sistemleri depremi gerçekleşmeden önce tahmin etmez, kırılma başladığı anda oluşan dalgaların hız farkını kullanır.
Deprem merkez üssünden iki ana dalga yayılır:
P Dalgası Birincil Dalga: Çok hızlı hareket eder (saniyede 6 km) ancak yıkıcı etkisi düşüktür.
S Dalgası İkincil Dalga: Daha yavaş ilerler (saniyede 3.5 km) ancak asıl yıkımı ve şiddetli sarsıntıyı oluşturan dalgadır.
Merkez üssüne yakın telefonlar ilk sarsıntıyı (P dalgasını) algıladığı zaman, Google sunucularına ışık hızıyla veri gönderir. Çok sayıda telefondan aynı anda sarsıntı verisi gelirse sistem bunu deprem olarak doğrular ve yıkıcı S dalgası henüz yoldayken daha uzaktaki telefonlara uyarı gönderir.
Önemli bilimsel detay eğer depremin merkez üssüne çok yakın bir konumdaysanız (15-20 km çapındaki alan), sismik dalgalar size çok hızlı ulaşacağından dolayı uyarı sarsıntıyla aynı anda gelebilir. Erken uyarı sistemleri, merkez üssünden uzaklaştıkça (30 ila 150 km mesafelerde) 5 ile 60 saniye arasında hayat kurtaran bir süre kazandırabilir ama yakınken bu süre kazanımı pek mümkün olmayabiliyor.
Android Telefonlarda Deprem Uyarısı Nasıl Açılır?
Türkiye’de şu an ekstra hiçbir uygulama indirmeden deprem uyarısını kullanabiliyorsunuz. Doğrudan işletim sistemi üzerinden en etkili çalışan erken uyarı ağı Google’ın Android Deprem Uyarı Sistemi’dir. Sabit duran milyonlarca telefonun sensörlerinden faydalanarak sarsıntıyı anında tespit eder. Daha önce de değindiğim gibi, bu bildirimleri saniyeler öncesinden alıp dışarı çıktığını söyleyen sayısız kullanıcı bulunuyor.
Android Telefonlarda Deprem Uyarısı Aktif Etme:
1- Telefonunuzda ayarlar menüsüne girin.
2- Güvenlik ve Acil Durum (bazı telefon modellerinde Konum > Konum Hizmetleri alanındadır) sekmesine dokunun.
3- Deprem Uyarıları seçeneğine tıklayın.
4- Açılan ekrandaki Deprem Uyarıları anahtarını Açık konuma getirin. (Menüyü bulamazsanız Ayarlar'daki arama çubuğuna doğrudan 'Deprem' yazarak da arama yapabilirsiniz.)
Android Hangi Depremlerde, Nasıl Uyarı Verir?
Google sistemi yalnızca 4.5 ve üzeri büyüklükteki depremler için uyarı gönderiyor. Ancak bildirimin şekli, sarsıntının sizin konumunuzda oluşturacağı şiddete (MMI ölçeğine) göre ikiye ayrılır:
Dikkat Uyarısı (Hafif Sarsıntı): 4.5+ büyüklüğündeki bir depremin bulunduğunuz yerde hafif hissedilmesi (MMI 3-4 şiddeti) bekleniyorsa gönderilir. Normal bir bildirim sesi çıkar, telefonunuz sessizde ya da rahatsız etmeyin modundaysa ses çıkarmaz.
Harekete Geçme Uyarısı (Kuvvetli Sarsıntı): 4.5+ büyüklüğündeki bir depremin bulunduğunuz noktada kuvvetli ve tehlikeli hissedilmesi (MMI 5 ve üzeri şiddet) bekleniyorsa devreye girer. Telefonunuz sessizde veya rahatsız etmeyin modunda olsa bile bu kısıtlamaları aşar, ekranı tamamen kaplar ve yüksek sesli bir alarm çalar.
Huawei Kullanıcıları Not: Android Deprem Uyarı Sistemi, Google Play Hizmetleri altyapısında yer alıyor. Bu nedenle Google servisleri bulunmayan güncel Huawei cihazlarda bu menü yer almamakta. Huawei kullanıcılarının üçüncü parti erken uyarı uygulamalarını kullanması gereklidir.
Gece Uyurken Deprem Bildirimlerini Kaçırmayın!
Büyük depremlerde algoritma ilk saniyelerde şiddeti düşük algılayıp sadece 'Dikkat Uyarısı' gönderebilir. Gece telefonunuz rahatsız etmeyin modundaysa uyarı sessizde kalır. Bunu engellemek için:
Ayarlar > Bildirimler > Uygulama Bildirimleri > Google Play Hizmetleri > Kişisel Güvenlik yolunu izleyip 'Rahatsız Etmeyin'i Geçersiz Kıl' ayarını açın.
Ayarlar > Konum > Konum Hizmetleri altından Google Konum Doğruluğu'nu aktif konuma getirin.
iPhone (iOS) Telefonlarda Deprem Uyarısı Nasıl Açılır?
Türkiye’deki iPhone kullanıcıları için, iOS işletim sisteminde Android benzeri yerleşik bir sensör ağı yoktur. Apple cihazlarda yer alan Hayati Uyarılar/Hükümet Uyarıları özelliği, ülkelerin resmi hücresel yayın altyapısını kullanıyor.
Bu özellik ABD ve Japonya gibi ülkelerde sismik erken uyarı sistemine bağlıyken Türkiye'de şu an için iPhone'lara sarsıntıdan saniyeler önce otomatik düşen ulusal bir hücresel erken uyarı entegrasyonu bulunmamakta. Yine de resmi makamların göndereceği genel acil durum ve afet bildirimlerini alabilmek için bu ayarın açık tutulması işe yarayabilir.
iOS Acil Durum Bildirimlerini Açma:
iPhone Ayarlar > Bildirimler menüsüne gidin.
Ekranı en aşağıya kaydırın.
En altta Hayati Uyarılar (veya iOS sürümüne göre Acil Durum / Hükümet Uyarıları) seçeneğini göreceksiniz, bunu açık konuma getirin.
iPhone’da Sarsıntı Öncesi Erken Uyarı Nasıl Alabilirsiniz?
iPhone kullanıcılarının sarsıntı dalgası gelmeden saniyeler önce sesli uyarı alabilmesi için üçüncü parti kitle kaynaklı uygulamaları kullanması daha verimlidir.